اوراق بهادار مشتقه چیست؟


انواع اوراق بهادار عبارتند از:

اوراق بهادار چیست؟

در دنیای سرمایه گذاری روش های مختلفی برای کسب درآمد بیشتر وجود دارد. بورس اوراق بهادار یکی از اجزا و بخش های اصلی بازار سرمایه است که نقش اصلی آن جذب و هدایت پس انداز ها و نقدینگی سرگردان و پراکنده در جامعه به سوی مسیرهای بهینه است.

امروزه بورس و بازارهای پولی مالی از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند به لحاظ سیستم های اقتصادی روز و پیشرفته هر جامه بشری نیاز به تعاملات اقتصادی بازارهای داخلی و بازارهای خارجی را داراست به همین دلیل است که کشورهای صنعتی و پیشرفته دنیا همواره به دنبال تحولات جدیدی در بازارهای پولی مالی خود هستند.

در این بخش در خصوص اوراق بهادر و انواع آن اطلاعاتی ارائه خواهد شد.

دسترسی سریع به عناوین:

تعریف اوراق بهادار

اوراق بهادار یک نوع دارایی مالی یا نامشهود است. قابلیت نقل و انتقال دارد و دارنده آن دارای حق و حقوق مشخص است.

اگر اوراق بهادار را به زبان ساده‌تر بخواهیم توصیف کنیم، برگه‌هایی که ارزش مالی دارند و شما می‌ توانید آن را خرید و فروش کنید.

در گذشته نه چندان دور، شخص با مراجعه به پس انداز یا با تجمع چند نفر به راحتی می توانستند شروع به یک کار عظیم نمایند ولی در حال حاضر به خاطر اینکه امکان این کار به راحتی فراهم نیست و برای راه اندازی یک بنگاه یا یک کارخانه صنعتی نیاز به سرمایه عظیمی است.

لذا بورس و اوراق بهادار به این منظور ارائه می شود که بتوانند پروژه ای عظیمی را راه اندازی نموده و سود آن در اختیار همگان قرار گرفته و به رونق اقتصادی کشور کمک کند.

تعریف اوراق بهادار

انواع اوراق بهادار

اوراق بهادار در بازار سرمایه به سه بخش تقسیم می‌ شود.

اوراق صاحبان سهام، اوراق بدهی و اوراق مشتقه که به تفصیل هر کدام به شرح ذیل می باشد:

۱- اوراق بدهی و انواع آن

اوراق بدهی یا اوراق قرضه اسناد یا اوراق بهاداری هستند که به موجب آن شرکت انتشاردهنده متعهد می‌ شود مبالغ مشخصی (بهره سالانه) را در زمان‌هایی خاص به دارنده آن پرداخت کند و در زمان مشخص (سررسید) اصل مبلغ را بازپرداخت کند.

دارنده اوراق مذکور به عنوان بستانکار حق دریافت اصل و سود آن را دارد، ولی هیچ مالکیتی در شرکت ندارد.

اینکه چرا به این اوراق، اوراق بدهی گفته می‌ شود، به دلیل ویژگی‌های مختلف این اوراق است.

در درجه اول به این دلیل است که عمدتا شرکت‌هایی که مشکل منابع مالی دارند یا نقدینگی کافی برای انجام کارهایشان ندارند، به جای اینکه از بانک وام بگیرند با انتشار این اوراق به نوعی اقدام به جمع‌آوری نقدینگی سرمایه‌گذاران کرده که اصطلاحاً در علوم مالی به آن تامین مالی جمعی گفته می‌ شود.

متقاضیان اصلی انتشار اوراق بدهی معمولا دولت‌ها هستند و اوراق بدهی دولتی یکی از معتبرترین نوع اوراق بدهی در جهان است که در عین حال ریسک اعتباری کشورها را هم نمایان می‌ کند.

در واقع هرچه اوراق بدهی دولتی یک کشور ارزشمندتر باشد، به معنای این است که اقتصاد و دولت آن کشور از شرایط بهتری برخوردار است.

اوراق بدهی و انواع آن

انواع اوراق بدهی عبارتند از:

  • اوراق قرضه: همان‌طور که از اسم این اوراق مشخص است، شما با خرید این اوراق بهادار به نوعی پولتان را به منتشر کننده اوراق قرض یا وام می‌ دهید و در موعدی مشخص علاوه بر اصل پولتان، مبلغی به عنوان بهره که البته از پیش مشخص شده دریافت می‌ کنید.
  • اوراق مشارکت: هرگاه شرکت یا نهاد دولتی یا خصوصی به منظور تامین مالی برای انجام پروژه‌ها و طرح های مختلف مانند طرح‌های عمرانی، اقتصادی و… اوراق بهادار با نام یا بی نامی منتشر می‌کنند تحت عنوان اوراق مشارکت، که به صورت عمومی اقدام به فروش آن می‌ کنند. افرادی که این اوراق بهادار را خریداری می‌ کنند به میزان اوراق خود در سود آن طرح یا پروژه سهیم می‌ شوند.

اوراق فرضه اسلامی (صکوک): با توجه به این که دریافت بهره در دین اسلام ربا محسوب می‌ شود، به همین منظور نوعی اوراق بهادار مشتقه چیست؟ اوراق بهادار تحت عنوان اوراق فرضه اسلامی یا صکوک منتشر می‌ شود که بر اساس قوانین مورد تایید اسلام منعقد شده و دارای سود ثابت یا شناور است.

اوراق اجاره (صکوک اجاره): گاهی یک نهاد واسط با پول‌هایی که از فروش این نوع از اوراق بهادار (اجاره یا صکوک اجاره) اقدام به خرید یک دارایی مثلا ملک می‌کند و بعد آن را در اختیار شرکت یا نهاد درخواست کننده قرار می‌ دهد.

اوراق خزانه (اسلامی): گاهی دولت برای پرداخت بدهی به یک پیمانکار در قبال انجام کاری نقدینگی لازم را ندارد. به همین منظور اوراق بهاداری منتشر می‌کند تحت عنوان اسناد خزانه اسلامی با سررسید مشخص مثلا یک سال، به این صورت که مثلا تا یک سال آینده پولت پرداخت می‌ شود.

انواع اوراق بهادار

۲- اوراق مشتقه و انواع آن

قراردادهای مشتقه به نوعی از قراردادهای مالی اطلاق می‌‌‌‌ شود که ارزش خود را از کالای فیزیکی (دارایی پایه) یا مالی می‌‌‌‌ گیرند. دارایی پایه می‌‌‌‌ تواند به شکل سهام، کالا، نرخ‌های بهره، صنعت ساخت و‌ ساز یا هر نوع دارایی دیگر باشد.

اوراق مشتقه در واقع نوعی اوراق بهادار با قیمتی هستند که ارزش آن به یک یا چند دارایی که از آن مشتق می‌ شوند، بستگی دارد.

خود مشتقه قراردادی است بین دو یا چند طرف بر اساس یک یا چند دارایی. ارزش مشتقه به‌ وسیله نوسانات دارایی مبنا تعیین می‌ شود.

رایج‌ترین دارایی‌های مبنا عبارت اند از سهام، طلا، کالاها، اوراق بهادار مشتقه چیست؟ ارز، شاخص های بازار و…

اوراق مشتقه به طور کلی یا در بازار بورس یا در بازارهای متشکل خارج از بورس معامله می‌ شوند.

اوراق مشتقه خارج از بورس بخش بزرگ‌تری از مشتقه‌ها را تشکیل می‌ دهند و قانون‌گذاری نشده‌اند، درحالی‌که مشتقه‌های معامله شده در بورس استاندارد سازی شده‌اند.

اوراق مشتقه معامله شده خارج از بورس معمولاً ریسک بیشتری نسبت به مشتقه‌های استاندارد دارند.

انواع اوراق مشتقه عبارتند از:

  • قرارداد سلف: قراردادی است بین خریدار و فروشنده که به هنگام عقد قرارداد، خریدار ملزم است کل مبلغ قرارداد را به فروشنده پرداخت کند.
  • قرارداد آتی: در این قرارداد مقدار دارایی، قیمت دارایی و همچنین زمان تحویل بر اساس استانداردهای تعیین شده است. البته وقتی می‌ گوییم قرارداد منظور همان توافق طرفینی است که بورس کالا به نوعی امین این توافق محسوب می‌ شود و یک قرارداد کاغذی نیست.
  • قرارداداختیارمعامله: این قرارداد به این صورت است که مثلا شما ۱۰۰۰ سهم از شرکتی را دارید و می خواهید آن را به فردی دیگر بفروشید. منتهی تاریخ تحویل سه ماه آینده خواهد بود.

اوراق مشتقه و انواع آن

۳- اوراق سهام

سهام متداول‌ترین ورقه بهادار محسوب می‌ شود. سهام، دارای ارزش اسمی بوده و تعداد آن برای هر شرکت، بسته به میزان سرمایه آن شرکت متغیر است. ارزش اسمی هر سهم عادی در بورس اوراق بهادار برابر با ۱۰۰ تومان یا ۱۰۰۰ ریال است.

تعداد سهام عادی هر شرکت نیز حاصل تقسیم سرمایه آن بر ارزش اسمی هر سهم است.

سهام عادی یک نوع دارایی مالی است که نشان‌دهنده مالکیت صاحب آن در یک شرکت است.

گفتنی است سهامداران صاحب سود سهام سالیانه، دارای حق رای در مجامع آن شرکت و برخوردار از منافع افزایش یا کاهش قیمت سهام هستند.

برخلاف دارندگان اوراق بدهی که عموماً فقط سود و ارزش اسمی دریافت می‌ کنند، دارندگان سهام قادر هستند تا از سود سهام خود منفعت کسب کنند. انواع سهام عبارتند از:

سهام عادی: رایج‌ترین برگه اوراق بهادار، سهام عادی است که در بورس اوراق بهادار معامله می‌ شود. سهام دارای دو ارزش اسمی و بازاری است. ارزش اسمی در ایران ۱۰۰ تومان است اما ارزش بازاری همان قیمتی است که سهام معامله می‌شود و بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌ شود. شما بابت خرید سهام عادی سود ثابت نخواهید داشت.

  • سهام ممتاز(ترکیبی): سهام ممتاز، اوراق بهاداری است که علاوه بر ویژگی‌های سهام عادی یکسری مزایای مازاد دارد. این امتیازها باید با تایید سایر سهامداران در مجمع شرکت تصویب شود.
  • سهام جایزه: گاهی اوقات شرکتی از یکی از راه‌های افزایش سرمایه (محل سود انباشته و یا تجدید ارزیابی دارایی) اقدام به افزایش سرمایه می‌ کند.
  • سهام با نام و بی نام: اگر هنگام خرید سهام شرکتی، نام مالک آن یا در اصل خریدار آن در ورقه سهم یا در دفتر سهام شرکت، ثبت شده باشد به آن نوع سهام با نام می‌ گویند. اما اگر اسم فرد ثبت نشود، تنها برگه سهام را به خریدار می‌ دهند. سهام بی نام در وجه حامل صادر می‌ شود که البته قابلیت انتقال دارد. با نام بودن سهام امکان ارتباط میان شرکت و صاحبان سهام را آسان‌تر می‌ کند.
  • سهام نقدی و غیر نقدی: اوراق بهادار مشتقه چیست؟ اگر شما در ازای خرید سهام شرکتی پول نقد پرداخت کنید سهام نقدی و در صورتی که برای خرید به جای پول نقد از دارایی دیگری مثل زمین، ملک و … استفاده کنید، سهام غیر نقدی می‌ گویند.

اوراق سهام

نتیجه گیری

اگر اوراق بهادار، برگه‌هایی هستند که ارزش مالی دارند و قابلیت خرید و فروش دارند.

انواع اوراق بهادار عبارتند از:

در واقع وقتی می گوییم اوراق بهادار یک دارایی نامشهود و نامحسوس است، یعنی هر فردی دو نوع دارایی دارد یکی دارایی‌های مشهود و دیگری نامشهود.

دارایی مشهود همان طور که از نام آن پیداست به صورت فیزیکی ملموس و قابل رویت است مثل وسایل نقلیه، مسکن و… اما در مقابل دارایی که به صورت فیزیکی ملموس نیست را دارایی‌های نا مشهود یا مالی می‌ گویند.

بازار مشتقه چیست؟

یکی از بازارهای جدید در بورس کالا، بازار مشتقه نام دارد، چنانچه از علاقه مندان و فعالان در حوزه بورس هستید، حتما نام آن را شنیده اید. جالب است بدانید که این بازار، بر اساس بازارهای جدید دنیا طراحی شده است و از قابلیت ها و امکانات خوبی برخوردار است.

بازار مشتقه بر اساس یک کالای اساسی و دارایی پایه، طراحی شده و میزان عرضه و تقاضا بر قیمت اوراق مشتقه این بازار تأثیری ندارد.

برای آنکه بهتر در یابید که بازار مشتقه چیست و چگونه باید در آن خرید و فروش کنیم، مطالعه این مقاله را از دست ندهید.

بازار مشتقه

در تعریف بازار مشتقه اوراق بهادار مشتقه چیست؟ باید گفت که بخشی از بازار بورس کالای ایران است و برگرفته از روند فعالیتی بازارهای بورس و کالای جهانی است. بورس کالا دارای چهار زیر مجموعه با نام‌ های بازار فیزیکی، بازار مشتقه، بازار مالی و فرعی است. در بازار فیزیکی انواع محصولات و کالاهای اساسی اوراق بهادار مشتقه چیست؟ مانند محصولات پتروشیمی، فلزات اساسی و تولیدات پالایشگاهی به ‌صورت فیزیکی معامله می‌ شوند که در کنار آن، این بازار مشتقه قرار دارد به طوری که توانسته توجه بسیاری از فعالان بازار را به سوی خود جلب نماید.

شاید برخی افراد که هنوز آشنایی کافی با نحوه خرید و فروش در بازار مشتقه را ندارند، با این سوال مواجه شوند که چگونه در آن خرید و فروش کنیم؟

بهتر است بدانید که روند معامله در این بازار بدین شیوه است که خریدار و فروشنده، کالای مورد نظر را با قیمتی که هر دو در آن به توافق رسیده اند، پیش خرید یا پیش فروش می ‌کنند. در معاملات بازار مشتقه در زمان حال، خرید و فروشی انجام نمی ‌شود و زمان تحویل کالا در آینده تعیین می ‌شود. اوراق مشتقه در این بازار مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله خرید و فروش، مورد تبادل قرار می‌ گیرند. در آغاز این بازار تنها بر پایه خرید و فروش زعفران فعال بود و به مرور، محصولات کشاورزی دیگر مانند زیره و پسته نیز وارد بازار مشتقه ایران شد.

بازار مشتقه دوطرفه است و به همین دلیل، پیش بینی سود و زیان در آن، کاری سخت و دشوار می باشد. همچنین اینکه انجام معاملات مشتقه دارای مکانیزم اهرمی است که خریدار ممکن است سود بسیار خوبی داشته و یا تمام سرمایه خود را از دست دهد. یکی دیگر از ویژگی ‌های این بازار، امکان خروج خریدار و فروشنده از بازار و قبل از پایان قرارداد است. بدین طریق افراد می توانند سرمایه خود را از بازار مشتقه خارج کرده و سود و زیان خود را مشخص کنند.

چگونگی خرید و فروش در بازار مشتقه

اوراق مشتقه به دو شکل قراردادهای آتی و قرارداد اختیار معامله خرید و فروش، می باشند. به طوری که تمامی کالاهای موجود در بازار مشتقه تنها بر اساس همین دو شکل، قابل معامله هستند. در ادامه به توضیح مفصل تر این دو شکل از قرارداد خواهیم پرداخت.

قراردادهای آتی:

قراردادهای آتی، بر اساس قوانین سازمان بورس و اوراق بهادار، در این بازار معامله می ‌شوند و قیمت و حجم هر یک از قراردادها نیز با توجه به قوانین بورس تعیین می‌ شود. در این نوع معامله، خریدار و فروشنده کالا و پول نقد خود را منتقل نمی‌ کنند و در زمان انجام معامله تنها یک قرارداد در سازمان بورس کالا، ثبت می ‌شود تا زمان تحویل کالا برسد. برای اطمینان بیشتر دو طرف قرار داد، مبلغی را بر حسب قانون اوراق بهادار که مبلغی حدود ۱۰ الی ۲۵ درصد قیمت کل معامله باشد را به اتاق پایاپای پرداخت می‌ کنند. این امر تنها برای اطمینان خاطر هر دو طرف از معامله، انجام می شود. خوب است بدانید اتاق پایاپای ناظر بر معاملات و قراردادهای بورس کالا و مشتقات است و در واقع به ‌عنوان واسطه بین خریدار و فروشنده عمل می ‌کند.

از آنجایی که اوراق مشتقه بر اساس قیمت توافقی بین خریدار و فروشنده تعیین می ‌شوند، منجر به کاهش شدید نوسان قیمت در بورس کالا می ‌شوند.

قراردادهای اختیار معامله خرید یا فروش:

این نوع قرارداد نیز مانند قراردادهای آتی روی کالاهایی مانند سکه، زعفران، پسته و زیره انجام می ‌شود. در قرارداد اختیار معامله خرید یا فروش، قیمت قطعی کالا در ابتدای قرارداد مشخص و ثبت می شود و قیمت کالا در زمان تحویل آن همان قیمتی است که در ابتدای قرارداد ثبت شده است.

همانگونه که از نام این قرارداد مشخص است، خریدار اختیار معامله را دارد و در صورت نیاز، تصمیم گیری برای انجام یا کنسل کردن قرارداد، بر عهده خریدار است.

بنابراین باید گفت که در این نوع قرارداد، اختیار انجام معامله تنها با خریدار است و مبلغی که خریدار به اتاق پایاپای پرداخت می‌ کند، بسیار ناچیز است و زیان چندانی به همراه ندارد.

چگونگی دریافت کد معاملاتی در بازار مشتقه

برای اینکه وارد بازار مشتقه شده و معاملات آتی یا اختیار خرید را انجام دهید، بایستی در ابتدا اقدام به دریافت کد معاملاتی ویژه این بازار نمایید.

در نظر داشته باشید که شما با در اختیار داشتن کد بورسی نمی اوراق بهادار مشتقه چیست؟ ‌توانید در این بازار معامله کالا انجام دهید و برای ورود به بازار مشتقه، باید حتما، کد مخصوص این بازار را داشته باشید. برای انجام ان باید از طریق کارگزاری ‌ها و به صورت حضوری یا آنلاین اقدام کنید که کد بازار مشتقه را در اختیار معامله گران قرار می ‌دهند. تنها کافی است به سایت کارگزاری مورد نظر رفته و فرم‌ های آن را پر کنید. در این فرم‌ ها باید کد بورسی خود را نیز وارد کنید.

قبل از درخواست کد معاملاتی بازار مشتقه از کارگزاری، اطمینان حاصل نمایید که کارگزاری انتخابی شما، مجوز لازم برای این کد معاملاتی را داشته باشد. شما پس از دریافت کد معاملاتی می ‌توانید اوراق بازار مشتقه را به راحتی خریداری نموده و یا به فروش برسانید.

اوراق مشتقه

[ویکی فقه] اوراق مشتقه، اوراقی هستند که ارزش آنها از ارزش دیگر دارایی ها مثل اوراق بهادار، نرخ بهره، کالای اساسی و شاخص اوراق بهادار مشتق شده است. مشتقات می توانند در یکی از دو بازار "بورس متشکل" و "بازارخارج از بورس" مبادله شوند.
در برخی از قرارداها دارنده قرارداد، مجبور است یا این حق را دارد که یک دارایی مالی را در زمانی در آینده بخرد یا بفروشد. به جهت اینکه قیمت این گونه قرارداها از قیمت آن دارایی مالی مشتق می شود. از این رو این قرارداها را اوراق مشتقه می نامند.
فبوزی، فرانک و همکاران، مبانی بازارها و نهادهای مالی، ترجمه حسین عبده تبریزی، تهران، نیل، ۱۳۷۶، چاپ اول، جلد اول، ص۳۱.
بازارهای مالی بر اساس واگذاری فوری کالا یا واگذاری آینده به بازار نقدی و بازار اوراق مشتقه تقسیم می شود. در بازار نقدی، کالا یا خدمت در زمان حال مبادله و کالا یا خدمت فورا و یا با فاصله کمی تحویل می شود؛ ولی در بازار مشتقات، قرار معامله یا خود معامله در زمان حال انجام شده و تحویل، به آینده معین موکول می شود.
معصومی نیا، غلام علی، ابزارهای مشتقه، بررسی فقهی و اقتصادی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ص۳۲.
ساختار این اوراق، به صورت مبادلات با مجموع صفر بین طرفین است. بدین معنی که زیان یکی از طرفین، معادل سود بازار طرف مقابل است. اختیارات و پیمان های آتی، نمونه هایی از "بازی با جمع صفر" هستند؛ بنابراین مشتقات، مبادلات واقعی نیستند؛ زیرا انتقال مالکیت صورت نمی گیرد و این فقط پول است که در پایان قرارداد دست به دست گردش می کند و تحویل دارایی پایه، به ندرت اتفاق می افتد.
اندازه بازار مشتقات
.

اوراق بهادار مشتقه چیست؟

اوراق بهادار مشتقه چیست

به قراردادهای مالی ای گفته می شود که ارزش خود را از کالای فیزیکی (دارایی پایه) می گیرند. دارایی های پایه یا همان کالای فیزیکی می تواند به شکل سهام، کالا، بورسهای خارجی، نرخهای بهره، صنعت ساخت و ساز یا هر نوع دارایی دیگر باشد.

انواع اوراق مشتقه

  • قراردادهای سلف (Forward)
  • قراردادهای آتی (Futures)
  • قراردادهای اختیار معامله (options)
  • قراردادهای معاوضه (swaps)

این قراردادها هم در بورس و هم خارج از بورس نیز قابل معامله هستند.

قرارداد سلف:

قرارداد سلف قرارادادی است که بین دو طرف خارج از بورس، منعقد می شود. این قرارداد به منظور خرید یا فروش یک دارایی در تاریخ آینده با قیمت مورد توافق دو طرف، هنگام امضاء قرارداد، تعیین می شود و جزء قدیمی ترین و ابتدایی ترین قراردادهای مشتقه می باشد.

قرارداد آتی:

قرارداد آتی قرادادی است که بین دو طرف در بورس، منعقد می شود. این قرارداد به منظور خرید یا فروش مقداری معین و با کیفیتی مشخص از یک دارایی در زمان مشخصی در آینده، با قیمت مورد توافق، هنگام امضاء قرارداد تعیین می گردد.

قرارداد اختیار معامله:

قرارداد اختیار معامله دو طرف دارد :

١- خریدار اختیار معامله

خریدار اختیار معامله به دارنده آن حقی را جهت خرید یا فروش یک دارایی پایه (کالا ) در زمانی مشخص و قیمتی معین در آینده بدون اینکه اجباری در معامله داشته باشد را می دهد.

٢- فروشنده اختیار معامله

فروشنده اختیار معامله قراردادی است که چنانچه خریدار تقاضای اجرای تعهد فروشنده را بنماید، فروشنده موظف به اجرای تعهد و فروش دارایی (کالا) به خریدار می باشد. از خریدار دریافت (Premium) فروشنده اختیار مبلغی را بعنوان پشتوانه قیمت معامله بنام حق بیمه می کند.

قراردادهای معاوضه

قرارداد های معاوضه توافقی است میان دو شخص، مبنی بر معاوضه پرداخت های مربوط به اصل و فرع دو نوع متفاوت از بدهی ها و دارایی ها در آینده. نیازهای مختلف شرکت ها و مؤسسات از یک سو و امکانات متفاوت آنان در دسترسی به منابع و بازارهای مالی از سوی دیگر سبب شده است در نیازها و امکانات و به تبع آن خلق ابزارهای مالی جدید در جهت مرتفع ساختن این نیازها تنوع ایجاد شود.

اوراق مشتقه وانواع آن

اوراق مشتقه

امروزه خرید و فروش اوراق بهادار و به دنبال آن اوراق مشتقه توسط افراد حقیقی و حقوقی در بازارهای مالی بسیار رواج یافته است.

به مواردی که در بازارهای مالی مورد خرید و فروش قرار می‌گیرند ابزارهای مالی گفته می‌شود.
ابزارهای مالی وسایلی برای نقل و انتقال وجه از سهامداران دارای مازاد سرمایه که مایل به سرمایه گذاری هستند به کسانی که به این وجوه برای سرمایه گذاری نیاز دارند می‌باشند.
همچنین ابزارهای مالی وسیله‌ای برای تجمیع به شمار می‌روند.
انباشت پس اندازهای خانوار برای تأمین مالی طرح‌های بزرگ سرمایه گذاری، بدون تجمیع که بخش تفکیک ناپذیر نظام مالی است، امکان پذیر نیست.
اگر امکان تجمیع از طریق صدور دارایی‌های مالی وجود نداشت، این امکان برای خانوارها به وجود نمی‌آمد که سرمایه‌های خود را تجهیز کنند و در سبد متنوعی از دارایی‌های حقیقی سرمایه گذاری نمایند.

در اقتصاد مالی مشتقات مجموعه ابزاری هستند که دارای خصوصیات مشترک می باشد.
این واژه بر کلیه ابزارهای قابل معامله در بورس و فرابورس که مرتبط با معامله اوراق بهادار، ارز، نرخ بهره، کالا و… باشد، اطلاق می‌شود.

علت نام گذاری اوراق مشتقه این است که ارزش آن‌ها مشتق از قیمت دارایی پایه آن‌ها است.
یعنی با افزایش قیمت مورد موضوع قرارداد، ارزش ابزارهای مشتقه افزایش می یابد و با کاهش قیمت آن ارزش و قیمت ابزارهای مشتقه کاهش می‌یابد.

اوراق مشتقه چیست؟

دسته‌ای از ابزارهای مالی هستند که ارزش خود را از کالای فيزیکی دیگری که دارایی پایه شناخته می‌شود، می‌گيرند.
دارایی پایه می‌تواند سهام، کالا، بورس‌های خارجی، نرخ‌های بهره، صنعت ساخت و ساز یا هر نوع دارایی دیگر باشد.

انواع قراردادهای اوراق مشتقه

قرارداد سلف

قرارداد سلف، قراردادی است که به منظور خرید یا فروش یک دارایی در تاریخ آینده، با قيمت مورد توافقی که طرفین هنگام امضاء قرارداد تعيين می‌کنند، بين دو طرف در خارج از بورس منعقد می‌شود.
قرارداد سلف از قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین قراردادهای مشتقه تلقی می‌شود.

قرارداد آتی

این قرارداد توافقی است که بين دو طرف در بورس، به منظور خرید یا فروش مقداری معين و کيفيتی مشخص از یک دارایی، در زمان مشخصی در آینده با قيمت مورد توافقی که هنگام امضای قرارداد تعيين می‎گردد، منعقد می‌شود.

قرارداد اختيار معامله

این قرارداد دارای دو طرف است.

قراردادی است که به دارنده آن حقی جهت خرید یا فروش یک دارایی پایه، در زمانی مشخص و قيمتی معين در آینده بدون اینکه اجباری در معامله وجود داشته باشد را می‌دهد.

  • فروشنده اختيار معامله و قرارداد آن

قراردادی است که طبق آن اگر خریدار تقاضای اجرای تعهد فروشنده را بنماید، فروشنده موظف به اجرای تعهد و فروش دارایی به خریدار می‌باشد.
در این قرارداد، فروشنده مبلغی را بعنوان پشتوانه قيمت معامله بنام حق بيمه از خریدار دریافت می‌کند.

قرارداد معاوضه

قراردادهای معاوضه همانطور که از نام ‌آن‌ها مشخص است همان معاوضه کالا با کالا می‌باشد.
طبق مواد تعریف شده در قانون مدنی معاوضه عقدی است که به وسیله آن به یکی از طرفین مالی می‌دهد، در عوض مالی از طرف دیگر اخذ می‌کند، بدون توجه کردن به اینکه یکی از طرفین مبیع و دیگری ثمین باشد.
مبیع در در اصطلاح فقهی به معنای چیزی است که مورد بیع است و آن چیزی است که بیع بر آن تعلق می‌گیرد یعنی مورد خرید و فروش قرار می‌گیرد.
در مقابل مبیع، ثمین به معنای گران ‌قیمت و باارزش است.

موارد استفاده از اوراق مشتقه

اوراق مشتقه قبلاً به منظور نرخ ارز برای مبادله کالاها به صورت بین‌المللی جهت تضمین و تثبیت استفاده می‌شدند.
از آنجایی که ارز کشورهای مختلف دارای ارزش متفاوتی بودند، معامله گران بین‌المللی به نظام حسابداری برای این تفاوت‌ها نیاز پیدا کردند.
امروزه، اوراق مشتقه بر اساس انواع مختلفی از معاملات بنا شده‌اند و استفاده‌های بیشتری نیز دارند.
حتی مشتقه‌هایی بر پایه اطلاعات آب و هوایی مثل میزان باران یا تعداد روزهای بارانی یک منطقه خاص نیز وجود دارند. اوراق مشتقه در شاخه اوراق بهادار جای می‌گیرند و دارای شاخه مخصوصی نیستند، به همین دلیل به مرور انواع مختلفی از مشتقه‌ها به وجود آمدند.

همینطور مشتقه‌ها دارای کاربردهای متفاوتی بر اساس انواعشان هستند.
از اوراق مشتقه می‌توان برای پوشش یا بیمه شدن در برابر ریسک یک دارایی استفاده کرد.
اوراق مشتقه همچنین می‌توانند در سفته بازی برای شرط‌بندی قیمت‌های آینده دارایی‌ها و دور زدن مسائل مربوط به نرخ مبادله نیز مورد استفاده قرار بگیرند.

فرض کنید :
یک سرمایه گذار اروپایی سهامی در یک شرکت آمریکایی را با استفاده از دلار آمریکا خریداری می‌کند، او درحالی‌که سهام را در اختیار دارد، در معرض ریسک نرخ مبادله قرار می‌گیرد.
برای پوشش این ریسک، سرمایه گذار می‌تواند قراردادهای آتی ارزی را خریداری کند تا یک نرخ مبادله مشخص برای فروش سهام خود در آینده و تبدیل دلار به یورو را برای خود از قبل ثبت کند.

افراد در بازارهای مالی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

این افراد تلاش می‌کنند تا با استفاده از ابزار و اوراق مشتقه، ریسک ناشی از تغییرات قیمتی دارایی‌ها را کاهش دهند تا بتوانند ریسک آن را مدیریت نمایند.

این افراد شامل کسانی می‌شوند که بازارهای مختلف را رصد و بررسی می‌کنند و از این طریق به دنبال کسب سود از محل اختلاف قیمت اوراق مشتقه یکسان در بازارهای مختلف هستند.

کسانی که به استقبال ریسک می‌روند و امید دارند که با قرارگرفتن در موقعیت‌های گوناگون به کسب سود برسند، بورس بازان یا سفته بازان هستند.

اوراق مشتقه در کجا معامله می‌شوند؟

بورس اوراق بهادار

بورس یک مکان مرکزی برای انجام معاملات خریداران و فروشندگان است.
قراردادها در بورس به شکل استاندارد هستند و قیمت‌های مربوطه، برای تمام کسانی که وارد بازار می‌‌‌‌شوند، یکسان است.
قیمت‌های بورس توسط کارگزارانی که از طرف مشتریان‌، شرکت‌ها یا خودشان فعالیت می‌‌‌‌کنند، تعیین می‌‌‌‌گردد.
این سیستم قیمت‌گذاری باعث ایجاد و پذیرش وسیع قیمت مرجع در خصوص سهام عرضه شده می‌شود که تحت عنوان کشف قیمت شناخته می‌شود.
توجه داشته باشید که بورس برای خود موقعیت معاملاتی تعیین نمی‌کند و برای داشتن موقعیت معاملاتی هم به افراد توصیه خاصی نمی‌‌‌‌کند.
مسولیت بورس این است که به عنوان ناظر، بازار معاملات را سالم و نظام یافته نگه دارد.
تمامی‌‌‌‌بورس‌ها دارای قوانین منظمی بوده و از هویت و موقعیت معاملاتی افراد باخبر هستند
افرادی که قوانین بورس را زیر پا بگذارند، متحمل پرداخت جریمه یا مجازات‌های دیگر خواهند شد.

بورس کالا‌

بورس کالا بازاری متشکل و سازمان یافته‌ است که در آن بطور منظم کالای معینی با ساز و کاری خاص مورد معامله قرار می‌گیرد‌.
امروزه طبقه‌بندی‌های متعددی برای یک بورس کالایی وجود دارد، اما گسترش بازارهای بخش مالی و حقیقی اقتصادی باعث شده چندین نوع از بورس‌ها در قالب یک تشکل متمرکز قرار داشته باشند.

بازار فرا بورسی

مهم‌ترین وظیفه فرابورس ایران، ساماندهی و هدایت طیف وسیعی از بنگاه‌های اقتصادی برای تامین مالی از طریق اوراق بهادار مشتقه چیست؟ بازار سرمایه است.
به این ترتیب رویه های پذیرش شرکت‌ها و تنوع شرایط پذیرش به گونه‌ای در فرابورس رقم خورده که شرکت‌ها با احراز حداقل شرایط، در سریع ترین زمان ممکن، امکان ورود به بازار را داشته و بتوانند از تمامی مزایای شرکت‌های پذیرفته شده در بازار اوراق بهادار استفاده کنند.

فرابورس به عنوان یکی از ارکان بازار سرمایه کشور، ابزارهای تامین مالی متنوعی را برای بنگاه های اقتصادی فراهم آورده و بر اساس شرایط فعالیت هر بنگاه، گزینه های مناسبی را به منظور بهره مندی حداکثری از مزایای بازار سرمایه پیشنهاد می کند.اوراق بهادار مشتقه چیست؟ اوراق بهادار مشتقه چیست؟

بازار معاملاتی سنتی

در این بازار معامله‌گران سازنده‌ بازار بوده و قیمت خرید و فروش خود را اعلام می‌‌‌‌کنند.
معامله‌گران قیمت‌های خود را پیشنهاد داده و قیمت از طریق تلفن مذاکره شده یا ممکن است برخی اوقات هم از طریق سایت‌های اینترنتی اعلام ‌‌‌‌شود. به این گونه معاملات، معامله دو طرفه گفته می‌شود، زیرا دو طرف معامله از قیمتی که در یک مقطع زمانی توسط تلفن ارائه می‌شود، مطلع می‌‌‌‌گردند.

بازار معاملاتی الکترونیکی

این بازار تقریبا شبیه به معاملات الکترونیکی در بورس است.
در این بازار محصولات، واسطه‌ها و مشتریان به صورت الکترونیکی باهم در تماس و مبادله هستند.
این بازار نماد مجازی بازار فیزیکی است و به طور کلی فعالیت‌های اقتصادی تحت این فضا اقتصاد الکترونیکی است.

بازار معاملاتی بهینه

ین بازار معاملاتی ترکیبی از دو بازار پیشین بوده و معامله‌گر بر اساس آن‌ها به معاملات الکترونیکی می‌‌‌‌پردازد.
معامله‌گر قیمت خرید و فروش خود را انحصارا به اطلاع فعالان بازار می‌‌‌‌رساند.
معامله‌گر در این بازار معامله به ‌عنوان طرف معامله در هر قرارداد عمل می‌کند، بنابراین نصف ریسک اعتباری مثلا نوسانات منفی در قیمت در بازار به او برمی‌‌‌‌گردد.

مزایای ابزارهای مشتقه شامل چیست؟

نقدشوندگی بالا

اوراق مشتقه نسبت به بازار نقدی معاملات دارای سرعت معاملات و درجه نقدشوندگی بالاتری هستند، اما این به معنای این نیست که شما می‌توانید کالاها یا اوراق بهادار خود را به راحتی به پول نقد تبدیل کنید. حجم معاملات ابزارهای مشتقه در بازار معاملات روز دنیا هر روز در حال افزایش است اوراق بهادار مشتقه چیست؟ و علت آن هم این است که استفاده از مارجین برای تامین هزینه‌های مالی کم‌تر شده و به دنبال آن ریسک ورود به بازار هم کم‌تر می‌شود.

اهرم در معاملات

در معاملات ابزارهای مشتقه، اهرم وجود دارد و این یعنی شما لازم نیست در معاملات تمام پول آن‌ها را پرداخت کنید که این به شما کمک می‌کند تا در معاملات خود از حجم بیشتری استفاده کنید و هرچه تحلیل‌هایی که انجام می‌دهید درست‌تر باشد، سود بیشتری نصیب شما خواهد شد. در این میان توجه داشته باشید همانطور که تحلیل درست سود بیشتری را از آن شما می‌کند، استفاده نادرست از این ابزار هم شما را متحمل پرداخت زیان خواهد کرد.

پوشش ریسک

با استفاده از قراردادهای آتی دو طرف قرارداد می‌توانند بین خود قراردادی را با قیمت مشخص تنظیم کنند و درمورد آن به توافق برسند، به این ترتیب اگر قیمت کالا تغییر کند هم هیچ یک از طرفین متحمل زیان نخواهند شد.

به پایان مقاله اوراق مشتقه رسیدیم، امیدواریم این مقاله مفید واقع شده باشد.

ممنون از همراهیتان.
مجموعه AccTrain طی سالها تلاش ارايه کننده انواع نرم افزارحسابداری موجود در بازار می باشد،.
مفتخریم پاسخ گوی نیاز شما باشیم .



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.